Praktijkgerichte nascholing over farmacotherapie in de eerste lijn
Menu

Acetylsalicylzuur ter voorkoming van colorectale kanker?

Door op 26-05-2011

Colorectale kanker is de op één na meest optredende soort kanker in de ontwikkelde landen met een ‘lifetime risk’ van ongeveer 5%. De meeste van deze carcinomen ontstaan uit adenomen; er zijn al geruime tijd bewijzen dat acetylsalicylzuur en COX-2 remmers recidieven van deze adenomen met ongeveer 20% kunnen verminderen. De vervolgperiode van de betreffende klinische onderzoeken is meestal twee tot drie jaar, te kort om een mogelijk gunstig effect op colorectale kanker te kunnen vaststellen. Een probleem is dat de kans op bloedingen bij gebruik van acetylsalicylzuur toeneemt bij gebruik van hogere doseringen die nodig zijn om COX-2 te remmen (wat het betrokken werkingsmechanisme lijkt te zijn). Daarnaast kunnen COX-2 remmers niet langdurig worden toegepast in verband met cardiovasculaire problemen. Er zijn echter voldoende aanwijzingen voor een gunstig effect op het ontstaan van colorectale kanker om de beschikbare gegevens goed te analyseren.
Rathwell et al. (2010) hebben de gegevens van vijf gerandomiseerde klinische onderzoeken naar de toepassing van acetylsalicylzuur (Thrombosis Prevention Trial, British Doctors Aspirin Trial, Swedish Aspiron Low Dose Trial, UK-TIA Aspirin Trial en Dutch TIA Aspirin Trial) samengevoegd en geanalyseerd hoe acetylsalicylzuur de kans om colorectale kanker te krijgen, beïnvloedt.
Uit de gegevens van de vier onderzoeken waarin acetylsalicylzuur werd vergeleken met placebo (de genoemde onderzoeken met uitzondering van de Dutch TIA Aspirin Trial waarin 30 mg acetylsalicylzuur werd vergeleken met 283 mg acetylsalicylzuur), blijkt dat 391 (2,8%) van de in totaal 14.033 patiënten gedurende de vervolgperiode van (mediaan) 18,3 jaar colorectale kanker kregen. De gemiddelde behandelduur was 6,0 jaar. Gebruik van acetylsalicylzuur verminderde het risico van colonkanker (incidentie HR 0,76; 95%BI 0,60-0,96; mortaliteit HR 0,65; 95%BI 0,48-0,88; p=0,005) maar niet van rectale kanker. De vermindering van colonkanker betrof vooral die in het proximale colon en veel minder die van het distale colon. Dit gunstige effect werd groter naarmate de duur van de behandeling langer was; bij een duur van de blootstelling aan acetylsalicylzuur van vijf jaar of langer nam ook de kans op rectale kanker af. Doseringen van acetylsalicylzuur hoger dan 75 mg/dag gaven geen verdere afname van de kans op kanker. Uit de Dutch TIA Aspirin Trial bleek echter wel dat de kans op fataal verlopende colorectale kanker hoger was bij gebruik van 30 mg acetylsalicylzuur dan bij gebruik van 283 mg acetylsalicylzuur per dag.
Bij deze resultaten dient te worden opgemerkt dat geen van deze onderzoeken was opgezet om een effect van acetylsalicylzuur op colorectale kanker op te sporen. Deze onderzoeken betroffen de invloed van acetylsalicylzuur op TIA’s, maar de gegevens over colorectale kanker werden wel systematisch verzameld. Een mogelijkheid is dat patiënten die acetylsalicylzuur gebruikten als gevolg van dyspepsie en bloedingen meer onderzoeken zouden hebben ondergaan en daardoor meer kans hadden op opsporing van colorectale kanker. Hiervan is uit de resultaten van de onderzoeken echter niets gebleken. Hoewel uit één onderzoek blijkt dat een dagelijkse dosering van 30 mg acetylsalicylzuur niet of minder werkzaam was dan 300 mg, is het aantal opgetreden kankers te klein om daarvan geheel zeker te zijn. Hoewel de auteurs geen melding maken van de mogelijke ongunstige effecten van langdurig gebruik van acetylsalicylzuur, stellen zij dat de onderhavige gunstige effecten op colorectale kanker en de vermindering van de kans op cardiovasculaire aandoeningen opwegen tegen een enigszins verhoogd risico op bloedingen. De balans slaat uiteindelijk net door naar een gunstig oordeel over het preventief gebruik van acetylsalicylzuur ter voorkoming van colorectale kankers.
In een redactioneel commentaar wijzen Benamouzig en Uzzan (2010) erop dat dit onderzoek wel gegevens bevat over de specifieke mortaliteit als gevolg van colorectale kanker, maar niet over de totale mortaliteit en ook niet over die samenhangend met bijwerkingen van acetylsalicylzuur. Ook betroffen de onderzoeken voornamelijk mannen met een verhoogd cardiovasculair risico en kan men dus geen uitspraken doen over de effecten van acetylsalicylzuur bij vrouwen en gezonde mensen. Het wordt tijd om over deze zaken richtlijnen op te stellen, om willekeurige preventieve behandeling met acetylsalicylzuur te voorkomen.

Belangenverstrengeling: enkele van de auteurs hebben honoraria ontvangen voor lezingen, adviescommissies en dergelijke van verschillende farmaceutische bedrijven die thrombocytenaggregatieremmers op de markt hebben.

Rothwell PM, Wilson M, Elwin C-E, et al. Long-term effect of aspirin on colorectal cancer incidence and mortality: 20-year follow-up of five randomised trials. Lancet 2010;376:1741-50.
Benamouzig R, Uzzan B. Aspirin to prevent colorectal cancer: time to act? Lancet 2010;376:1713-4.

Acetylsalicylzuur is in Nederland in vele vormen op de markt

Log nu in om het volledige artikel te bekijken of om te reageren.

Abonneren

Informatie over dit artikel

Auteurs Prof. dr. J.M.A. Sitsen
Thema Farmacotherapie
Publicatie 26 mei 2011
Editie PiL - Jaargang 15 - editie 1 - Editie 1, 2011