Praktijkgerichte nascholing over farmacotherapie in de eerste lijn
Menu

Bradyaritmie als bijwerking van de combinatie van metoclopramide en digoxine

Door op 24-01-2011

Schwartz beschrijft in een ‘letter to the editor’ die ziektegeschiedenis van een 56-jarige man die bekend was met hypertensie. De patiënt werd wegens ernstige brandwonden langdurig klinisch behandeld. Op de vierde dag na opname ontstond atriumfibrilleren met een hoge ventrikelfrequentie, dat acuut werd behandeld met digoxine en amiodaron. Daarna ontstond paroxysmaal atriumfibrilleren dat met alleen digoxine werd behandeld. Twintig dagen na opname onderging de patiënt een operatie (pyloroplastiek) wegens een bloedend ulcus, waarna postoperatief een ileus ontstond. Hiervoor werd de patiënt ononderbroken iedere zes uur behandeld met intraveneus metoclopramide 20 mg. Vanaf dag 54 na opname kreeg de patiënt binnen 48 uur zeven episoden met bradycardie en vijftien met asystolie. In sommige gevallen was atropine noodzakelijk en in andere gevallen herstelde de hartfrequentie zich spontaan. Uiteindelijk ontstond een sinustachycardie met normale ECG’s.
De oorzaak was waarschijnlijk niet cardiaal. Na uitsluiting van andere oorzaken waren zowel digoxine als metoclopramide mogelijk verantwoordelijk. Na staken van beide geneesmiddelen verdwenen de bradyaritmieën binnen enkele uren. Het paroxysmaal atriumfibrilleren werd vervolgens behandeld met amiodaron en later met diltiazem.
In deze casus werd de cardiale elektrische activiteit geremd door een overmatige cholinerge activiteit onder invloed van metoclopramide, digoxine of beide. De parasympathicomimetische activiteit van digoxine leidt niet alleen tot anti-aritmische effecten, maar kan ook leiden tot ernstige depressie van cardiale elektrische activiteit. In deze casus was dat waarschijnlijk zelfs bij therapeutische bloedconcentraties het geval. Metoclopramide veroorzaakt afgifte van acetylcholine in cholinerge zenuwuiteinden met als gevolg cholinerge bijwerkingen, inclusief bradyaritmieën.
Schwarz concludeert uit deze casus dat voorzichtigheid is geboden bij het gebruik van digoxine bij patiënten die tevens een middel met cholinerge werking of een middel dat depletie van catecholaminen veroorzaakt, krijgen. Digoxine bij atriumfibrilleren zou alleen moeten worden toegepast bij patiënten met hartfalen. Daarnaast dient men metoclopramide alleen indien nodig voor te schrijven en de indicatie regelmatig te heroverwegen.

Belangenverstrengeling: geen.

Schwartz BG. Metoclopramide and digoxine cause 22 episodes of bradyarrhythmias. Am J Med 2010;123(6):e5-6.

Digoxine is in Nederland op de markt als Lanoxin®
Metoclopramide is in Nederland op de markt als zodanig en als Primperan®

Log nu in om het volledige artikel te bekijken of om te reageren.

Abonneren

Informatie over dit artikel

Auteurs M. Nelissen-Vrancken
Thema Bijwerkingen
Publicatie 24 januari 2011
Editie PiL - Jaargang 15 - editie 1 - Editie 1, 2011