Praktijkgerichte nascholing over farmacotherapie in de eerste lijn
Menu

Hoe voorkom ik een jetlag?

Door op 16-08-2010

Een jetlag is een erkende slaapstoornis die ontstaat bij een snelle verplaatsing naar een andere tijdszone met een tijdsverschil van meerdere uren. Het slaap-waakritme wordt geregeld in de nucleus suprachiasmaticus in de hypothalamus en zorgt normaalgesproken voor alertheid tijdens de dag en slaperigheid tijdens de nacht. Bij een jetlag loopt het slaap-waakritme niet meer synchroon met de lokale tijd waardoor symptomen als slapeloosheid, slaperigheid tijdens de dag, neerslachtigheid, verminderde lichamelijke conditie, cognitieve functiestoornissen en gastro-intestinale stoornissen kunnen ontstaan. Een jetlag gaat vaak samen met vermoeidheidsverschijnselen die (onafhankelijk van de tijdzone) samenhangen met reizen, zoals het lange stilzitten, onregelmatige slaap, onregelmatige maaltijden en uitdroging. De intensiteit en de duur van de symptomen van een jetlag zijn afhankelijk van het aantal tijdszones dat wordt gepasseerd, de reisrichting (oost of west), slaaptekort, blootstelling aan licht op de plaats van aankomst en acceptatie van het verstoorde slaap-waakritme. Geschat wordt dat het slaap-waakritme zich elke dag aanpast met gemiddeld 92 minuten naar achteren na een reis richting westen en gemiddeld 57 minuten naar voren na een reis richting oosten.
De aanpassing aan de lokale tijd kan worden versneld door veranderde blootstelling aan licht direct na aankomst en/of inname van melatonine. Blootstelling aan licht in de avond verschuift het slaap-waakritme naar een later tijdstip, blootstelling aan licht in de ochtend geeft een verschuiving naar een vroeger tijdstip. Melatonine is een hormoon dat ongeveer tien tot twaalf uur gedurende de slaap wordt uitgescheiden en is gekoppeld aan het slaap-waakritme. Wanneer melatonine ’s avonds wordt ingenomen (voordat endogene secretie is begonnen) wordt het ritme naar een vroeger tijdstip verschoven. Wanneer melatonin ’s morgens wordt ingenomen (nadat endogene secretie is opgehouden) wordt het slaap-waakritme naar een later tijdstip verplaatst. Naast het effect van melatonine op het slaap-waakritme, wordt ook een hypnotisch effect verondersteld, met name bij doses van 1 mg of hoger. Melatonine is in de Verenigde Staten verkrijgbaar als voedingssupplement in een sterkte van 3 mg maar is daar niet erkend als geneesmiddel. Andere middelen die gebruikt kunnen worden ter bestrijding van symptomen van een jetlag zijn hypnotica zoals zolpidem (bij slapeloosheid) of activerende stoffen zoals coffeïne en modafinil (bij slaperigheid overdag). Ook dieetmaatregelen of beweging zijn voorgesteld om de symptomen van een jetlag te verminderen.
Meer onderzoek is nodig om de exacte invloed van het passeren van de tijdzones op het slaap-waakritme op te helderen en de symptomen van een jetlag te voorkomen. Het artikel bevat een nuttige tabel met aanbevelingen om jetlag en de gevolgen daarvan zo veel mogelijk tegen te gaan.

Belangenverstrengeling: geen.

Sack RL. Jet Lag. N Engl J Med 2010;362:440-7.

Melatonine is in Nederland op de markt als Circadin®
Zolpidem is in Nederland op de markt als zodanig en als Stilnoct®
Modafinil is in Nederland op de markt als Modiodal®

Log nu in om het volledige artikel te bekijken of om te reageren.

Abonneren

Informatie over dit artikel

Auteurs Dr. B.E. Smink
Thema Diversen
Publicatie 16 augustus 2010
Editie PiL - Jaargang 14 - editie 6 - Editie 6, 2010