Praktijkgerichte nascholing over farmacotherapie in de eerste lijn
Menu

Snelle schatting van het risico op bijwerkingen bij ouderen

Door op 27-10-2010

In de westerse wereld zijn problemen verband houdende met geneesmiddelen helaas niet zeldzaam. Tot 10% van de ziekenhuiskosten zouden hierdoor veroorzaakt worden. Met name ouderen zijn gevoelig voor problemen veroorzaakt door geneesmiddelen, vooral omdat zij vaker meerdere middelen tegelijk gebruiken waardoor interacties kunnen ontstaan. Daarnaast verandert de farmacokinetiek en de farmacodynamiek van vele geneesmiddelen bij ouderen.
Onder et al. beschrijven de ontwikkeling en validering van een instrument om te kunnen nagaan of er een verhoogd risico op bijwerkingen is bij een patiënt. Met behulp van gegevens van GIFA (Gruppo Italiano di Farmacoepidemiologia nell'Anziano) is een risicoscore voor bijwerkingen ontwikkeld. Hiervoor werd met behulp van logistische regressie naar verschillende variabelen gekeken die het risico op bijwerkingen kunnen verhogen. Daarnaast werd gekeken of deze mensen daadwerkelijk bijwerkingen van geneesmiddelen hadden gehad. De hoeveelheid geneesmiddelen die zij gebruikten bleek de belangrijkste risicofactor. Patiënten die acht of meer geneesmiddelen gebruikten, hadden een relatief risico (RR) van 4,07 (95%BI 2,93-5,65) om een bijwerking te krijgen. Daarna bleek een bijwerking in de voorgeschiedenis de belangrijkste voorspeller van of voor een nieuwe bijwerking. Vervolgens kwamen hartfalen, leverziekten, vier of meer comorbiditeiten en nierfunctiestoornissen.
Op grond van deze bevindingen werd een risicoscore ontwikkeld. Patiënten kregen punten voor de volgende kenmerken: meer dan vier comorbiditeiten (één punt), het aantal geneesmiddelen dat de patiënt gebruikt (5-7 geneesmiddelen één punt, >=8 geneesmiddelen vier punten), een bijwerking in de voorgeschiedenis (twee punten), hartfalen (één punt), leverfunctiestoornissen (één punt) en nierfunctiestoornissen (één punt). Hoe meer punten, hoe meer kans op een bijwerking. Nierfunctiestoornissen hadden in dit model maar een beperkt effect op het risico voor bijwerkingen. Mogelijk houden artsen hier al rekening mee. Ook was het opmerkelijk dat leeftijd geen relatie had met de kans op bijwerkingen. Bij het ouder worden nemen alle andere factoren echter toe en daardoor ook de kans op bijwerkingen voor veel mensen. Daarna werd het aldus verkregen model gevalideerd met behulp van de gegevens uit vier ziekenhuizen in Europa, waaronder het Erasmus ziekenhuis in Rotterdam.
Van de 5936 patiënten met een gemiddelde leeftijd van 78 jaar uit het gegevensbestand van GIFA kregen er 383 (6,5%) een bijwerking. Van de 483 patiënten die voor het validatieonderzoek geschikt waren, kregen er 56 (11,6%) een bijwerking. De voorspellende waarde van het model (oppervlakte onder de ROC-curve) bleek 0,71 (95%BI 0,68-0,73) voor de GIFA-groep en 0,70 (95%BI 0,63-0,78) bij het validatieonderzoek. Een afkappunt tussen de drie en vier punten gaf een goede balans tussen sensitiviteit (68%) en specificiteit (65%).
Dit onderzoek beschrijft een praktische en eenvoudige methode om patiënten met een verhoogde kans op bijwerkingen op te sporen. Hiermee kunnen patiënten geselecteerd worden die in aanmerking komen voor evaluatie van de medicatie.
In een uitgenodigd commentaar benadrukken Schneider en Campese nogmaals het belang van geriatrische expertise om ouderen optimaal te behandelen. Daarbij benadrukken zij dat vrij verkrijgbare geneesmiddelen soms ook belangrijk voor interacties zijn. Denk aan Ginkgo biloba, ginseng en acetylsalicylzuur. Helaas zal onderzoek naar geleidelijke vermindering van medicatie lastig op te zetten zijn. Een medisch ethische commissie zal er moeite mee hebben, patiënten zijn waarschijnlijk argwanend en het is de vraag wie het zou willen financieren.

Belangenverstrengeling: geen.

Onder G, Petrovic M, Tangiisuran B, Meinardi MC Markito-Notenboom WP, Somers A et al. Development and validation of a score to assess risk of adverse drug reactions among in-hospital patients 65 years or older: The GerontoNet ADR risk score. Arch Intern Med 2010;170:1142-48.
Schneider EL and Campese VM. Adverse drug responses: An increasing threat to the well-being of older patients. Arch Intern Med 2010;170:1148-49.

Log nu in om het volledige artikel te bekijken of om te reageren.

Abonneren

Informatie over dit artikel

Auteurs Dr. M.E.C. van Eijk
Thema Bijwerkingen
Publicatie 27 oktober 2010
Editie PiL - Jaargang 14 - editie 8 - Editie 8, 2010